“Beyin Longevity: Beyin Gençliğimizi Nasıl Koruyabiliriz” diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Nergiz Hüseyinoğlu, şu bilgileri paylaştı;
YAŞLANMAK KAÇINILMAZ BİR GERÇEKTİR…
Canlıların yaşlanması kaçınılmaz bir gerçektir. Ama birçoğumuzun isteği fiziksel ve zihinsel gençliğimizi uzun süre koruyabilmektir. Son yıllarda bilim dünyasında en çok konuşulan kavramlardan biri “longevity” yani vücudun uzun süre genç ve sağlıklı kalmasıdır. Aynı kavram, beynin gençliğini için de geçerlidir. Çünkü mesele sadece uzun yaşamak değil; zihinsel berraklığı, hafızayı ve karar verme gücünü koruyarak yaş almaktır
BEYİN YAŞLANMASININ NEDENLERİ
Beyin hücreleri zamanla damar sağlığındaki bozulmalar, oksidatif stres ve kronik inflamasyon (yani iltihaplanma) nedeniyle yıpranır. Özellikle modern yaşamın getirdiği sedanter yaşam tarzı, işlenmiş gıdalar ve kronik stres bu süreci hızlandırır.
Dünya genelinde demans (bunama) vakalarının artışı dikkat çekici. Yaklaşık her 3 saniyede bir, bir kişide demans gelişmekte; her yıl yaklaşık 10 milyon kişi demans tanısı almaktadır. 2021 yılında Dünya üzerinde 57 milyon demans hastasının yaşadığı bildirilmektedir. Demansın en yaygın türü Alzheimer hastalığı olup, yalnızca ileri yaşın değil, yaşam tarzının da bir sonucu olarak da görülüyor.
LONGEVİTY TIBBININ YÜKSELİŞİ
Longevity (uzun ömür) tıbbı, yaşlanma sürecini yavaşlatmaya odaklanan bir tıp dalıdır. Bu bilimin öncülerinden biri olan David Sinclair, yaşlanmayı biyolojik olarak yönetilebilir bir süreç olarak tanımlıyor.
Benzer şekilde beynin ilerleyici hastalıkları üzerine çalışan Dale Bredesen, bilişsel gerilemeyi çok faktörlü bir metabolik sorun olarak ele alıyor. Yaklaşımları tartışmalı olsa da, her iki bilim insanının ortak noktaları şu: beyin sağlığı bütüncül bir strateji gerektiriyor.
BEYNİ GENÇ TUTAN 5 TEMEL STRATEJİ
1. Metabolik Sağlık
Diyabet, beyin yaşlanmasını ve hatta demans riskini arttırmaktadır.
Hatta insülin direnci bile sadece diyabetle ilgili değildir; beyin için de ciddi bir risktir. Bazı uzmanlar Alzheimer’ı “Tip 3 diyabet” olarak tanımlar. Dengeli kan şekeri, beyin için temel koruyucu faktördür.
Hipertansiyon ve kolesterol yüksekliği de beyin damarlarına hasar vererek, beyin yaşlanmasını arttırmaktadır. Ayrıca, metabolik sendromun bir parçası olan obezite uyku apnesi riskini ve vücütta inflamasyonu yükselterek, beyin hücrelerinin hasarına yol açıyor.
Metabolik sağlığı korumak için sigara ve alkolün kullanılmaması, rafine karbonhidratları azaltmak ve sağlıklı yağlardan zengin beslenmek önerilmektedir. Beynin gençliğinin korunmasına yönelik birçok diyetler bilimsel olarak araştırılmıştır ve en güçlü kanıt Akdeniz diyeti lehine bulunmuştur. Bu diyetin içeriğinde zeytinyağı, balık (omega 3) , yeşil yapraklı sebzeler ve kuruyemişler bulunmaktadır.
2. Hareket
Aerobik egzersiz, beyin hücrelerinin yenilenmesini destekleyen BDNF adlı proteini artırır. Düzenli yürüyüşün ise beynin hafıza merkezi olan hipokampusun hacmini koruduğu ve beynin kan dolaşımını iyileştirdiği gösterilmiştir. Beyin sağlığımız için haftalık en az 150 dk orta yoğunlukta egzersiz ve haftada 2-3 defa direnç egzersizleri önerilmektedir.
3. Derin Uyku
Sağlıklı beyin için 7-8 saat kaliteli uykuya ihtiyacımız vardır. Uyku sırasında beyin, gün içinde biriken toksinleri temizler. Yetersiz uyku, uzun vadede bilişsel performansı düşürür ve Alzheimer riskini arttırabilir. Sağlıklı uyku için gece ekran maruziyetinin azaltılması ve uyku apnesi var ise, tedavi edilmesi önerilmektedir.
4. Sosyal Bağları kuvvetlendirmek
Beyin yaşlanmasından korunmanın bir diğer yöntemi de sosyal bağları güçlü tutmaktır. Araştırmalar yalnızlığın sigara kadar riskli olabileceğini gösteriyor. Sosyal izolasyon demans riskini %30’a kadar arttırabilir. Sosyal etkileşim, beynin farklı bölgelerini aktif tutar ve “bilişsel rezerv” dediğimiz beynin kapasitesini ve performansını arttırır.
5. Zihinsel Aktiviteyi Yüksek Düzeyde Tutmak
Yeni bir dil öğrenmek, müzik aleti çalmak, satranç veya başka strateji oyunları oynamak beynin performansını arttırır ve beyin hücrelerinin arasındaki bağları geliştirir. Bilmeliyiz ki, beyin kullanılmadığında körelir.
Uzmanların ortak uyarısı net: Mucize hap yok. Beyin longevity’nin temeli hâlâ yaşam tarzı.
BEYNİN GENÇLİĞİ BİZİM ELİMİZDE…
Beyin insanın kimliğidir. Anılarımız, kararlarımız, hayallerimiz, planlarımız beyinde saklı. Uzun yaşamak güzel; ama zihinsel olarak dinç kalmak daha da önemlidir.
Belki de asıl soru şu: Kaç yıl yaşayacağımız değil, o yılları ne kadar bilinçli yaşayacağımızdır.
Ve iyi haber şu ki, beynin gençliği büyük ölçüde bizim elimizde.
